محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1019

مرآة البلدان ( فارسى )

كرد . چون خراب شد ثانيا ساختند و سارى ناميدند . فرخان بزرگ و مازيار در آبادى آن كوشيدند . شهركى است دلنشين مشتمل بر بيوتات و عمارات پادشاهى حمام و بازار و مساجد و مدارس . آبادانى اين بلده دراين اواخر از شاه شهيد و خاقان مغفور مبرور است و ملك‌آرا « 47 » و اولاد او برآن افزوده‌اند . شهر بارفروش در قديم ديهى بوده و بارهائى كه با كشتى از حاجى ترخان به بندر مشهد سرمىآوردند به آن ديه حمل نموده و مىفروخته‌اند . لهذا اين قريه موسوم به بارفروش ده شده . به تدريج جماعتى از تجاران ساكن شدند و آباد شد و دراين وقت آبادى زياد دارد . و در تاريخ مازندران مسطور است كه در زمان خلفاى ثلاثه ، حضرت امام حسن بن على عليه السلام به تسخير مازندران تشريف آورده در يكى از اماكن متنزههء آن كه آبگيرها و شكوفه‌ها و گلها و مرغها و بقعهء مرتفع داشت فرمود : بقعة طيبه ماعوطير . درآن وقت آبادانى آن مختصر بود و در عهد محمد بن خالد بازار و عمارت يافت . در سال صد و شصت مازيار بن قارن مسجد جامع بنياد كرد . و همانا كه بارفروش اكنون آن محل است كه شهرى آبادشده و چون اطرافش جنگل است باره و برج برنمىتابد و مشتمل است بر مساجد و عمارات و مدارس و دكاكين و سراها و بيوتات . جمعيت آن زياد و از سارى به دريا نزديكتر است و اين بنده « 48 » مدت هشت سال در ايام طفوليت دراين شهر مىزيسته‌ام . خلاصه در خارج شهر ميدانى است اخضر موسوم به سبز ميدان و مردابى وسيع در آنجا واقع و در وسط مرداب زمينى مشتمل بر عمارات عاليهء رفيع و بديع معروف به بحر ارم . اصل بناى آن از سلاطين صفويه و آباديش از پادشاهان قاجاريه است . بندر مشهدسر مكانى است بر لب درياى خضر و محل عبور و مرور سفاين .

--> ( 47 ) - محمد قلى ميرزا ملك‌آرا پسر دوم فتحعلى شاه كه حكومت مازندران داشت . ( 48 ) - يعنى رضا قلى خان هدايت .